فلاورجان؛ روایت شش هزار سال سکونت و گنجینه‌ای کم‌نظیر از میراث تاریخی

به گزارش پایگاه خبری نیوز فلاورجان، شهرستان فلاورجان با مساحتی حدود ۳۱۰ کیلومتر مربع و مرکزیت شهر فلاورجان، در غرب استان اصفهان و در حاشیه زاینده‌رود قرار گرفته است؛ منطقه‌ای که علاوه بر طبیعت و بیشه‌زارهای گسترده، از پیشینه تاریخی و فرهنگی قابل توجهی برخوردار است.

این شهرستان از شمال با خمینی‌شهر، از جنوب با مبارکه، از غرب با نجف‌آباد و لنجان و از شرق با اصفهان هم‌مرز است و ارتفاع آن از سطح دریا حدود یک‌هزار و ۶۰۰ متر اعلام شده است. شاهکوه با ارتفاع ۲ هزار و ۳۶۹ متر، اشترجان با ۲ هزار و ۲۰۰ متر و قلعه‌بزی با یک‌هزار و ۹۵۰ متر از مهم‌ترین ارتفاعات منطقه به شمار می‌روند.

فلاورجان در حال حاضر دارای بخش‌های مرکزی، پیربکران و قهدریجان و شهرهای فلاورجان، قهدریجان، ایمانشهر، پیربکران، کلیشاد و سودرجان، بهاران، ابریشم و زازران است.

پیشینه‌ای به قدمت هزاران سال

بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد سابقه سکونت بشر و شکل‌گیری زندگی اجتماعی در منطقه فلاورجان دست‌کم به حدود ۶ هزار سال پیش بازمی‌گردد. کشف محوطه‌های باستانی و آثار مربوط به جوامع یکجانشین در دشت فلاورجان و همچنین سنگ‌نگاره‌هایی با نقوش حیواناتی مانند کل، بزکوهی و گونه‌هایی از گربه‌سانان، از پیشینه غنی این منطقه در دوران پیش از تاریخ حکایت دارد.

بقعه پیر بکران؛ میراثی از عصر ایلخانی

بقعه پیر بکران یکی از شاخص‌ترین آثار تاریخی شهرستان است که در شهر پیربکران قرار دارد و نمونه‌ای ارزشمند از هنر معماری و تزئینات قرن هشتم هجری به شمار می‌رود.

این بنا آرامگاه محمد بن بکران، عارف و زاهد آن دوران است و بخش‌هایی همچون رواق، صحن و ایوان را دربر می‌گیرد. گچ‌بری‌های نفیس، خطوط کوفی و بنایی و تزئینات گیاهی از ویژگی‌های هنری این اثر تاریخی است.

مسجد جامع اشترجان؛ معماری فاخر دوره ایلخانی

مسجد جامع اشترجان در ایمانشهر از دیگر آثار برجسته تاریخی فلاورجان است که در دوره ایلخانان و در زمان سلطان محمد خدابنده الجایتو احداث شده است.

این مسجد دارای دو سردر تاریخی در سمت شمال و شرق است و سردر شمالی آن با بیش از ۱۲ متر ارتفاع، مقرنس‌کاری، کاشی‌کاری و کتیبه‌های تاریخی را در خود جای داده است. مناره‌های این مسجد نیز از ویژگی‌های شاخص آن محسوب می‌شوند و از نظر معماری با منارجنبان اصفهان شباهت‌هایی دارند.

پل‌های تاریخی؛ روایت ارتباط فلاورجان با گذشته

پل بابا محمود در شرق روستای تاریخی سهروفیروزان و بر روی زاینده‌رود قرار گرفته و از آثار تاریخی دوره ایلخانی به شمار می‌رود. این پل حدود ۱۵۰ متر طول، پنج متر عرض و هفت متر ارتفاع دارد و دارای ۱۵ دهانه با قوس‌های جناغی و بیز است.

پل فلاورجان نیز از دیگر آثار شاخص شهرستان است که در اوایل دوره صفویه بر روی بقایای پلی باستانی احداث شده است. این پل حدود ۱۴۰ متر طول و پنج متر عرض دارد و دارای ۱۸ دهانه با قوس جناغی است. استفاده از موج‌شکن‌ها و طراحی ویژه پل، آن را در برابر فشار و طغیان‌های رودخانه مقاوم ساخته است.

استرخاتون؛ میراث تاریخی جامعه کلیمیان

مجموعه تاریخی و مذهبی استرخاتون در شهر پیربکران، از دیگر میراث ارزشمند فلاورجان است. این مجموعه شامل زیارتگاه، کنیسه، کاروانسرا، حمام، غسالخانه، بناهای آرامگاهی و سنگ‌قبرهایی با کتیبه‌های عبری و فارسی است.

بر اساس کتیبه‌های موجود، پیشینه این مجموعه به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد و در دوره اسلامی نیز با توجه به حضور جامعه یهودیان در پیربکران و نزدیکی آن به اصفهان، توسعه یافته است.

خانه مویدی زفره؛ جلوه‌ای از معماری خانه‌های تاریخی

خانه مویدی زفره نیز نمونه‌ای از معماری سنتی و تزئینات هنری بناهای تاریخی شهرستان است. این خانه دارای حیاط مرکزی، اتاق شاه‌نشین، ایوان ستون‌دار و اتاق‌های جانبی است و گچ‌بری، آینه‌کاری، نقاشی و مشبک‌کاری در بخش‌های مختلف آن دیده می‌شود.

حمام‌های تاریخی؛ بخشی از زندگی اجتماعی گذشته

در گذشته تقریباً هر شهر و روستای فلاورجان دارای یک حمام عمومی بوده است و امروزه نیز شماری از حمام‌های تاریخی شهرستان باقی مانده‌اند.

حمام‌های سهر، فیروزان، ارباب، افجد، یزدآباد، فلاورجان، وزیرآباد، گلگون و طاد از جمله حمام‌های تاریخی منطقه هستند که ساختارهایی همچون رختکن، میاندر، گرمخانه و خزینه را در خود داشته‌اند و در برخی از آنها آثار مربوط به سیستم‌های سنتی تأمین و انتقال آب نیز دیده می‌شود.

قلعه‌های تاریخی؛ بازمانده‌ای از معماری دفاعی

وجود زمین‌های هموار و باغ‌های گسترده باعث شده بود بسیاری از روستاهای فلاورجان در گذشته درون قلعه‌هایی بزرگ با برج و بارو شکل بگیرند.

قلعه گلگون، قلعه سیاه افشار، قلعه کاویان، قلعه جلال‌آباد، قلعه سلیمان، قلعه پاوا و قلعه وزیرآباد از جمله قلعه‌های تاریخی باقی‌مانده شهرستان هستند که عمدتاً با خشت و ملات گل ساخته شده‌اند و دارای برج‌های گوشه‌ای، هشتی، فضاهای مسکونی، انبار، مطبخ، اصطبل و دیگر بخش‌های مورد نیاز زندگی سنتی بوده‌اند.

بقاع متبرکه؛ مقصد گردشگری مذهبی

فلاورجان با برخورداری از بیش از ۴۰ بقعه و امامزاده، یکی از مناطق مهم گردشگری مذهبی استان اصفهان محسوب می‌شود.

امامزادگان ابوالقاسم سهروفیروزان، حمزه و قاسم اشترجان و بقاع محمد بن بکران، پیر احمد و شیخ احمد از جمله بناهای تاریخی و مذهبی شهرستان هستند. امامزاده سیدمحمد قهدریجان نیز از مهم‌ترین مقاصد زیارت و گردشگری مذهبی منطقه به شمار می‌رود.

فلاورجان؛ سرزمین برج‌های کبوترخانه

یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های میراث معماری فلاورجان، برج‌های کبوترخانه است. بیش از ۱۵۰ برج کبوترخانه در شهرستان شناسایی شده که حدود ۱۰۰ برج آن در بخش پیربکران قرار دارد.

این بناهای استوانه‌ای شکل که از خشت و ملات گل ساخته شده‌اند، گاه تا حدود ۲۰ متر ارتفاع دارند و در اشکال یک‌قلو، دوقلو، چهارقلو و شش‌قلو ساخته شده‌اند.

کبوترخانه چهاربرج با قطری بیش از ۲۲ متر و ارتفاع نزدیک به ۲۰ متر، از بزرگ‌ترین نمونه‌های این نوع معماری محسوب می‌شود و حدود ۱۰ هزار لانه کبوتر را در خود جای داده است.

کبوترخانه چهل‌برج نیز مجموعه‌ای متشکل از ۲۰ برج به‌هم‌چسبیده است که طول آن حدود ۳۵ متر و ارتفاع برج‌ها نزدیک به ۹ متر عنوان شده است.

در اجگرد نیز مجموعه‌ای کم‌نظیر از برج‌های کبوترخانه در پنج مجموعه مجزا وجود دارد که مجموعاً ۴۳ برج استوانه‌ای را شامل می‌شود؛ مجموعه‌ای که در میان مزارع، کوه اجگرد و در نزدیکی زاینده‌رود قرار گرفته و جلوه‌ای ویژه از پیوند معماری سنتی و کشاورزی منطقه را به نمایش می‌گذارد.

شهرستان فلاورجان با مجموعه‌ای متنوع از آثار باستانی، بناهای مذهبی، پل‌های تاریخی، خانه‌های سنتی، حمام‌ها، قلعه‌ها و برج‌های کبوترخانه، یکی از مناطق برخوردار از ظرفیت‌های مهم میراث فرهنگی و گردشگری در استان اصفهان است؛ ظرفیتی که می‌تواند نقش مهمی در معرفی تاریخ و هویت فرهنگی این شهرستان ایفا کند.